پای چنبری (Clubfoot)
پای چنبری (Clubfoot) یک ناهنجاری مادرزادی شایع است که در آن پا یا هر دو پا به شکل غیرطبیعی به سمت داخل و پایین میچرخند. این اختلال استخوانی-عضلانی از بدو تولد وجود دارد و در صورت عدم درمان، باعث اختلال در راه رفتن طبیعی میشود.
2. علتها و عوامل زمینهساز
علت دقیق هنوز مشخص نیست، اما نقش ژنتیک، کمبود فضای داخل رحم، کاهش مایع آمنیوتیک و برخی سندرمهای عصبی-عضلانی به عنوان عوامل زمینهساز مطرح هستند. سابقه خانوادگی و جنسیت پسر نیز احتمال ابتلا را افزایش میدهد.
3. شیوع و گروههای در معرض خطر
پای چنبری در حدود 1 تا 2 مورد از هر 1000 تولد دیده میشود و در پسران شایعتر از دختران است. در برخی خانوادهها الگوی ارثی نیز گزارش شده است. سونوگرافی دوران بارداری در برخی موارد میتواند این عارضه را شناسایی کند.
4. علائم بیماری پای چنبری (Clubfoot)
پا به سمت داخل و پایین پیچ خورده، کوتاهی تاندون آشیل، سفتی عضلات ساق پا، کوچکی پا و سفتی حرکات از جمله نشانههای بارز پای چنبری هستند. این علائم بلافاصله پس از تولد قابل مشاهدهاند.
5. عوارض احتمالی بیماری
در صورت عدم درمان، کودک ممکن است دچار لنگش، درد مزمن پا و زانو، آرتروز زودرس و اختلال در حرکت شود. ناتوانی در استفاده صحیح از کفش نیز از دیگر عوارض بلندمدت است.
6. سیر بیماری
بدون مداخله درمانی، پای چنبری به مرور باعث تغییرات استخوانی غیرقابل بازگشت میشود. در مقابل، درمان زودهنگام در نوزادی معمولاً نتایج بسیار موفقیتآمیز دارد و کودک میتواند رشد حرکتی طبیعی داشته باشد.
7. روشهای تشخیص
تشخیص عمدتاً بر اساس معاینه فیزیکی در زمان تولد انجام میشود. سونوگرافی در دوران بارداری نیز گاهی میتواند این اختلال را نشان دهد. در موارد پیچیده، MRI یا رادیوگرافی کمککننده است.
8. درمان پای چنبری (Clubfoot)
روش اصلی درمان، جراحی است که باید توسط متخصص مچ پا صورت گیرد
روش غیر جراحی دیگر تکنیک پونستی (Ponseti Method) است که شامل گچگیریهای سریالی، آزادسازی تاندون آشیل در صورت نیاز و استفاده از ارتز (بریس) در طول شب برای ماهها یا حتی سالها میباشد.
9. درمانهای فیزیوتراپی و توانبخشی
منوال تراپی ، تمرینات کششی روزانه، تقویت عضلات پا، آموزش والدین برای حرکات اصلاحی و پیگیری مداوم رشد پا از اقدامات اصلی فیزیوتراپی هستند. این درمانها از عود ناهنجاری جلوگیری میکنند.
10. پیشگیری
پای چنبری قابل پیشگیری نیست اما با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، میتوان از بروز عوارض بعدی پیشگیری کرد. پایش رشد پا و آموزش خانواده در موفقیت درمان بسیار تأثیرگذار است.
11. پرسشهای رایج بیماران
آیا پای چنبری باعث ناتوانی حرکتی میشود؟ در صورت درمان صحیح، خیر.
آیا این بیماری دوباره برمیگردد؟ در برخی موارد، بله. استفاده صحیح از بریس و تمرینات نقش مهمی در پیشگیری دارد.
آیا کودک میتواند ورزش کند؟ بله، پس از درمان موفق، کودک میتواند فعالیتهای ورزشی طبیعی داشته باشد.
