پیچ خوردگی مچ پا (Ankle Sprain)
پیچ خوردگی مچ پا (Ankle Sprain) آسیب رایجی است که در بین افراد در هر سنی و در تمام سطوح فعالیت رخ می دهد.
پیچ خوردگی مچ پا زمانی اتفاق می افتد که رباط های قوی که مچ پا را حمایت می کنند فراتر از حد خود کشیده می شوند و پاره می شوند. میزان آسیب و کشیدگی رباط ها بستگی به شدت پیچ خوردگی دارد.
اگر مچ پای شما دچار پیچ خوردگی شد و دچار درد و تورم شد باید برای بررسی وضعیت به متخصص ارتوپد مراجعه کنید تا امکان شکستگی را بررسی کند و درمان لازم برای بهبودی را شروع نماید
بدون درمان اولیه و فیزیوتراپی مناسب، پیچ خوردگی شدید مزمن یا درمان نشده می تواند مچ پای شما را ضعیف کند و احتمال آسیب مجدد به آن را افزایش دهد. پیچ خوردگی مکرر مچ پا می تواند منجر به مشکلات طولانی مدت شود، از جمله درد مزمن مچ پا، آرتروز و بی ثباتی.
رباط ها ( لیگامان ها ) :
رباط ها بافت های قوی و فیبری هستند که یک استخوان را به استخوان های دیگر متصل می کنند. رباط های متعدد در مچ پا به نگه داشتن استخوان ها در موقعیت مناسب و تثبیت مفصل کمک می کند. ثبات مفصل برای همه انواع فعالیت ها از جمله ایستادن، راه رفتن و دویدن مهم است.
حدود 90٪ از پیچ خوردگی های مچ پا شامل یک آسیب چرخشی مچ پا به داخل (Inversion) است که به رباط های ناحیه خارجی مچ آسیب می زنند
چرخش خارجی مچ (Eversion ) و آسیب رباط های داخلی مچ پا کمتر شایع است، اما گاهی با یک پیچ خوردگی به سمت داخل هم این رباط ها تحت فشار شدید قرار می گیرند و دچار التهاب و آسیب می شوند
پیچ خوردگی می تواند از پارگی های ریز در رشته های تشکیل دهنده رباط تا پارگی کامل باشد. اگر رباط ها را به شکل یک طاب تصور کنیم در پیچ خوردگی ها ممکن است طناب اصطلاحا ریش ریش ( و نازک ) شود و گاهی نیز ممکن است کامل پاره شود
اگر پارگی کامل رباط ها وجود داشته باشد، مچ پا ممکن است پس از گذراندن مرحله آسیب اولیه ناپایدار شود. با گذشت زمان، این بی ثباتی می تواند منجر به آسیب به استخوان ها و غضروف و کپسول ( کیسه دور مفصل ) شود.
علت پیچ خوردگی مچ پا (Ankle Sprain)
بیماران اغلب آسیب پیچشی در پا یا مچ پا را به یاد می آورند. اگر پارگی شدید رباط ها وجود داشته باشد، ممکن است صدای پارگی را نیز بشنوید یا احساس کنید. پیچ خوردگی ممکن است به طور غیرمنتظره در طول بسیاری از فعالیت های مختلف رخ دهد، مانند:
راه رفتن یا ورزش روی سطح ناهموار
افتادن یا زمین خوردن
شرکت در ورزش هایی که نیاز به برش دارند، مانند دویدن ، بسکتبال، تنیس، فوتبال، و …
علائم پیچ خوردگی مچ پا (Ankle Sprain)
انواع و شدت علائم پیچ خوردگی مچ پا بسته به درجه آسیب بسیار متفاوت است. علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درد، هم در حالت استراحت و هم با تحمل وزن یا فعالیت
- تورم
- کبودی
- حساسیت به لمس
- بی ثباتی مچ پا، یا احساس اینکه مچ پا در حال خالی کردن است
علائم پیچ خوردگی شدید مچ پا شبیه علائم شکستگی استخوان است و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
معاینه فیزیکی
پزشک شما پیچ خوردگی مچ پا را با پرسیدن سوالاتی در مورد آسیب و انجام معاینه دقیق پا و مچ پا تشخیص می دهد. به دلیل تورم و التهاب، این معاینه فیزیکی ممکن است دردناک باشد. علاوه بر علائم اولیه مثل درد و تورم و کبودی که به تشخیص کمک می کنند لازم است تست های تشخیصی دقیقی در معاینه انجام شوند تا محل رباط آسیب دیده و حتی شدت آن ارزیابی شود . بعد از آن نیاز به عکس برداری های لازم برای تایید تشخیص است
تست های تصویربرداری
رادیوگرافی ساده :
برای تشخیص شکستگی لازم است . گاهی اوقات پیچ خوردگی منجر به شکستگی در استخوان های قوزک و مچ می شوند و برای تصمیم گیری درباره مسیر درمان باید ابتدا شکستگی بررسی شود
Stress Xray :
علاوه بر زادیوگرافی ساده، پزشک ممکن است Stress Xray را نیز تجویز کند. این تصاویر در حالی گرفته می شوند که مچ پا در جهت های مختلف به صورت کنترل شده تحت فشار قرار می گیرد. این غکس نشان می دهد که آیا مچ پا به دلیل آسیب دیدگی رباط ها ناپایدار است یا خیر.
CT scan :
درمواردی که شک به شکستگی وجود دارد اما در رایوگرافی ساده قابل مشاده دقیق نیست پرشک درخواست سی تی اسکن می کند تا خیلی دقیق تمام زوایای استخوانی را ببیند و تشخیص دقیق بدهد
MRI :
برای تشخیص اولیه پیچ خوردگی مچ پا نیازی به MRI نیست. اما در موارد زیر MRI برای بیمار انجام می شود :
- وقتی پزشک بخواهد میزان دقیق آسیب رباط ها و یا بافت های دیگر اطراف مفصل مثل تاندون ها و کپسول و غضروف مفصلی را بررسی کند
- برای زمانی که درمان های اولیه و فیزیوتراپی جواب نداده و پرشک بخواهد مچ را برای نیاز به جراحی بررسی کند
طبقه بندی پیچ خوردگی مچ پا (Ankle Sprain)
پس از معاینه، پزشک درجه پیچ خوردگی مچ پای شما را برای کمک به ایجاد یک برنامه درمانی تعیین می کند. پیچ خوردگی ها بر اساس میزان آسیب وارده به رباط ها درجه بندی می شوند.
درجه 1
- کشش جزئی و پارگی کم الیاف رباط
- حساسیت خفیف، کبودی و تورم در اطراف مچ پا
- معمولاً با تحمل وزن درد ندارد
- عدم بی ثبات در معاینه
درجه 2
- پارگی متوسط رباط
- حساسیت متوسط، کبودی و تورم در اطراف مچ پا
- درد متوسط همراه با تحمل وزن
- بی ثباتی جزئی در معاینه
درجه 3
- پارگی کامل رباط
- حساسیت قابل توجه، کبودی و تورم در اطراف مچ پا
- درد شدید همراه با تحمل وزن
- بی ثباتی قابل توجه در معاینه
درمان پیچ خوردگی مچ پا (Ankle Sprain)
درمان های خانگی
پروتکل PRICE :
این پروتکل شامل چند اقدام ساده اما موثر در کاهش التهاب و کاهش زمان درمان خواهد شد و شامل مراحل زیر می باشد :
- P : مخفف کلمه Protection است . بدین معنی که شما باید از محل آسیب محافظت کنید تا بی حرکت بماند و آسیب دیدگی بیشتر نشود. حتی بهتر است از عصا برای راه رفتن استفاده کنید و پا را روی رمین نگذارید
- R: مخفف Rest است . شما باید به پاس آسیب دیده استراحت بدهید و با راه رفتن به آن فشار نیاورید
- I : مخفف Ice است . برای کاهش تورم باید فوراً از کیسه یخ روی موضع استفاده کنید. میتوان آن را به مدت 10تا 15 دقیقه ، 3 یا 4 بار در روز استفاده کرد. یخ را مستقیماً روی پوست خود قرار ندهید و از یک پارچه نازک زیر آن استفاده کنید.
- C : مخفف Compression است . با استفاده از باند کشی مچ آسیب دیده را بانداژ کنید . این کار به کاهش تورم و سرعت در بهبودی کمک می کند
- E : مخفف Elevation است . مچ پای خود را تا حد امکان بالاتر از سطح قلب خود قرار دهید ( زیر پا بالش قرار دهید ) بالا بگه داشتن نیز به کنترل تورم کمک می کند.
این اقدامات را از لحظه آسیب به مدت 48 تا 72 ساعت انجام دهید .
درمان غیر جراحی
تقریباً تمام پیچ خوردگی های درجه 1 و 2 مچ پا می توانند بدون جراحی درمان شود. حتی در مواردی که پارگی کامل (درجه 3) در بعضی رباط ها وجود دارد نیز امکان درمان غیر جراحی و رسیدن به نتیجه مطلوب وجود دارد مانند رباط ATFL .
برنامه درمانی غیر جراحی در درمان همه پیچ خوردگی های مچ پا – از خفیف تا شدید به صورت زیر است :
- اگر شکستگی در پا وجود داشته باشد حتما مچ پا باید 3 هفته گچ گرفته شود و کامل بی حرکت باشد تا اسنخوان جوش بخورد
- در آسیب هایی که شکستگی هم وجود ندارد در بسیاری از موارد ممکن است متخصص ارتوپد به مدت 3 هفته پای شما را گچ بگیرد .
- چه پای شما گچ گرفته شده باشد چه گچ استفاده نشده باشد باید فیزیوتراپی انجام شود .
فیزیوتراپی در پیچ خوردگی مچ پا (Ankle Sprain)
هدف از فیزیوتراپی برای پیچ خوردگی مچ :
1- کاهش درد و التهاب و تورم
2- کمک به ترمیم رباط و تاندون آسیب دیده و پاره شده ( اگر پارگی کامل نباشد)
3- افزایش قدرت عضلات مچ و انگشتان برای راه رفتن بدون درد و لنگیدن
4- بهبود وضعیت تعادل فرد و کاهش حس ترسیدن از آسیب مجدد هنگام فعالیت ( بهبود حس عمقی Proprioceprion )
5- افزایش ثبات مچ پا و پیشگیری از پیچ خوردگی مجدد پا . زیرا در افرادی که دچار پیچ خوردگی می شوند احتمال تکرار این اتفاق بیشتر می شود و باید با فیزیوتراپی و بهبود ثبات مچ از تکرار آن جلوگیری کرد.
برنامه فیزیوتراپی را باید فیزیوتراپیست شما تعیین کند تا بهترین نتیجه از درمان حاصل شود . در این برنامه از تجهیزات پیشرفته ای مثل لیزر پرتوان ، مگنت ، تکار ، وازوترین برای کاهش درد و تورم و همچنین کمک به ترمیم بافت ممکن است استفاده شود . همچنین تمرین درمانی جزء مهم درمان شماست تا پا به فدرت و ثبات کافی برسد
درمان فیزیوتراپی حداقل 10 جلسه در مدت دو تا سه هفته می باشد . بعد از آن طبق نظر فیزیوتراپیست باید ویزیت های منظم داشته باشید تا وضعیت و تمرینات چک شود .
3 تا 6 ماه ممکن است طول بکشد تا رباط و تاندون های آسیب دیده پای شما کامل درمان شود . در این مدت باید تحت نظر فیزیوتراپیست خود باشید و تمرینات و ورزش هایی که توصیه شده را ادامه دهید تا درمان کامل شود
دارو :
داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن میتوانند به کنترل درد و تورم کمک کنند. ( این دارو ها را بهنر است بعد از غذا مصرف نمایید و نباید بیشتر از 3 تا 5 روز استفاده کنید مگر با تجویز پزشک ) . از آنجایی که آنها هم با کاهش تورم و هم با کنترل درد عملکرد را بهبود می بخشند، نسبت به داروهای ضد درد مخدر گزینه بهتری برای پیچ خوردگی هستند. البته استفاده از مسکن ها مثل نوافن هم به کاهش درد کمک خواهد کرد
درمان جراحی
درمان جراحی برای پیچ خوردگی مچ پا نادر است.
جراحی برای آسیبهایی که به درمان غیرجراحی پاسخ نمیدهند، و برای بیمارانی که پس از ماهها توانبخشی و درمان غیرجراحی، بیثباتی و درد مداوم مچ پا را تجربه میکنند، اختصاص دارد.
همچنین ممکن است برای برخی از پیچ خوردگیهای مچ پا با بیثباتی سندسموز مچ پا، جراحی انجام شود.
گاهی اوقات اگر پیچ خوردگی شدید مچ پا با آسیب های اضافی مانند آسیب غضروف مچ پا یا پارگی تاندون همراه باشد، جراحی توصیه می شود.
بعد از جراحی یک دوره بی جرکتی در مچ تجویز می شود و پس از آن فیزیوتراپی و توانبخشی مچ شروع می شود که ممکن است 10 تا 20 جلسه ادامه یابد .
